مقالات نرم افزار crm مقالات نرم افزار crm مقالات نرم افزار crm مقالات نرم افزار crm

تاریخچه بازاریابی شبکه‌ای در ایران و جهان چطور شکل گرفت؟

تاریخچه بازاریابی شبکه ای

تاریخچه بازاریابی شبکه‌ای از جایی شروع شد که شرکت‌ها متوجه شدند افراد به دوستان و آشنایانشان بیشتر از بازاریاب‌ها اعتماد می‌کنند. از سوی دیگر فرصتی برای فعالیت جوانان به وجود آمد تا بتوانند کار پاره وقت داشته باشند.

توسط تیم تولید محتوای دیدار -

به روزرسانی شده در ۱۰ مرداد ۱۴۰۱ -

زمان مطالعه 4 دقیقه

بازاریابی شبکه ای که به نام‌های Multilevel Marketing یا Network Marketing در جهان معروف است، پدیده‌ای بوده که این سال‌ها به سرعت رشد کرده و هنوز گسترشش ادامه دارد. این واقعیت که هر کسی در هر کجا می‌تواند فروشنده یا توزیع‌کننده باشد و از ساخت شبکه درآمد کسب کند، این روش بازاریابی را برای افراد جذاب‌تر کرده است. اما تاریخچه بازاریابی شبکه ای از کجا شروع شده است؟ اصلاً تعریف دقیق این روش بازاریابی چیست؟ در این مقاله قرار است پاسخ این سؤالات را بررسی کنیم.

 

بازاریابی شبکه ای چیست؟

بازاریابی شبکه ای یا چند سطحی که به نام اختصاری MLM معروف است، یک مدل تجاری است که در آن تیم‌های فروش به‌هم‌پیوسته به صورت سلسله‌مراتبی محصولاتی را مستقیماً به مصرف‌کنندگان می‌فروشند و هم‌زمان زیرمجموعه‌ها یا نمایندگان فروش بیشتری استخدام می‌کنند.

 

اعضای موجود در یک شرکت MLM محصولات خاصی را به جامعه‌ای از مشتریان بالقوه می‌فروشند و تبلیغ می‌کنند. علاوه بر فروش، از آن‌ها انتظار می‌رود که اعضای جدیدی را برای پیوستن به سطوحِ فروشِ در حال گسترشِ جذب کنند.

 

بازاریابی چند سطحی

 

بنابراین در ساختار یک شرکت شبکه ای همیشه سطوح یا سلسله‌مراتبی از نقش‌ها یا وظایف وجود دارد که می‌توان از طریق فروش یا استخدام موفقیت‌آمیز بیشتر، از سطوح و پله‌های ترقی بالاتر رفت و پاداش‌های بیشتری گرفت.

 

علت محبوبیت نتورک مارکتینگ چیست؟

نگاهی کوتاه به تاریخچه بازاریابی شبکه ای به ما نشان می‌دهد که علت محبوبیت این روش بازاریابی، سادگی آن است. افراد بدون اینکه نیازی به استخدام رسمی یا سرمایه‌گذاری در این کسب‌وکار داشته باشد، می‌توانند وارد آن شوند و با فروش و جذب افراد بیشتر، درآمد هنگفتی کسب کنند.

در ایالات متحده بیش از 70 درصد از درآمد فروش مستقیم از بازاریابی شبکه ای به دست می‌آید. همچنین تخمین زده می شود که بیش از 50 میلیون نفر در سراسر جهان در نتورک مارکتینگ مشغول باشند (منبع).

 

بازاریابی شبکه ای چطور کار می‌کند؟

در بازاریابی چندسطحی یک شرکت که در زمینۀ فروش مستقیم (Direct Sales) کار می‌کند یا به طور کلی یک شرکت B2C (کسب‌وکار به مصرف‌کننده) محسوب می‌شود، محصولات یا خدماتش را به نمایندگان فروش می‌فروشد تا آن‌ها به عنوان صاحبان مشاغل کوچک خود عمل کنند و از راه فروش آن محصولات درآمد کسب کنند.

این توزیع‌کنندگان مستقلی که در ساختار MLM به عنوان نمایندۀ فروش فعالیت می‌کنند سفیر برند (Brand Ambassador) یا میکرو اینفلوئنسر (Micro-Influencer) نامیده می‌شوند.

 

معمولاً وقتی یک نماینده فروش در سطح پایین محصولی را می‌فروشد، افراد بالاتر از او بخشی از آن درآمد را کسب می‌کنند. نمایندگان فروش در بازاریابی شبکه‌ای به صورت ساعتی دستمزد نمی‌گیرند، اما در عوض در همه سطوح کمیسیون‌های ساختاریافته‌ای وجود دارد که به عنوان درآمد اصلی مدنظر این نمایندگان است.

 

تاریخچه بازاریابی شبکه‌ای

از اینکه تاریخچه نتورک مارکتینگ از کجا شروع می‌شود هیچ سابقۀ مستندی وجود ندارد. اما به طور کلی اعتقاد بر این است که این مفهوم منشأ خود را مدیون برند Nurtralite است. برندی که قبلاً به عنوان شرکت ویتامین کالیفرنیا شناخته می‌شد و محصولات مکمل غذایی را تولید می‌کرد.

در اوایل دهۀ 1940 این شرکت در زمینۀ فروش مستقیم کار می‌کرد.

 

به نظر می‌رسد تاریخچه بازاریابی شبکه ای وقتی شروع شد که توزیع‌کنندگان Nurtralite متوجه شدند با ارجاع و تبلیغ محصولاتشان به دوستان و افراد نزدیک خود می‌توانند فروش بیشتری داشته باشند.

 

البته در این مقطع زمانی، هیچ سیستمی برای شناسایی و پاداش دادن به توزیع‌کنندگان وجود نداشت. برای همین یک سیستم پرداخت پاداش 2 درصدی به توزیع‌کنندگان موفق طراحی شد و بعد از این بود که سیستم مدرن «فروش هرمی» (Pyramid Selling) متولد شد.

 

تأسیس بزرگ‌ترین شرکت در دنیای بیزنس شبکه‌ای

Nutralite به لطف شبکۀ در حال رشد خود توانست بازار مکمل‌های غذایی ایالات متحده و دیگر قاره‌ها را تصاحب کند و در دهه‌های بعد به رشد و سود بی‌سابقه‌ای دست پیدا کند.

در اوایل دهه 1960 «ریچارد دیویس» و «جی ون آندل» که از توزیع‌کنندگان Nutralite بودند، از این شرکت جدا شدند تا بیزنس خود را شروع کنند.

شرکتی که این دو تأسیس کردند، بعداً بزرگ‌ترین شرکت در دنیای تجارت شبکه‌ای شد و Amway نام گرفت. این شرکت با تولید محصولات خانگی و نظافتی شروع کرد و بعداً به سمت محصولات مکمل غذایی رفت.

 

در همین زمان توزیع‌کنندۀ دیگری به نام «فارست سی شاکلی» از Nutralite جدا شد و شرکت جدیدی به نام Shaklee را تأسیس کرد.

از همان زمان بود که تاریخچه بازاریابی شبکه ای رونق شدیدی گرفت و در جای جای دنیا صدها شرکت متولد شدند که روش‌های فروش هرمی یا شبکه‌ای را انتخاب کردند.

برندهای متعددی مثل Avon، Tupperware، Electrolux، Discovery Toys، Herbal life، Kleenez، Oriflame، Reliv و… با استفاده از این نوع فروش در سطح جهانی بسیار موفق بوده‌اند.

 

تاریخچه بازاریابی شبکه ای در ایران

متأسفانه نتورک مارکتینگ هم مثل دیگر سوغاتی‌های غربی به شکل درستش وارد ایران نشد و از این مدل تجاری نوپا در ایران سوء استفاده‌های زیادی شد.

ایدۀ ابتدایی برندهایی که در ایران شروع به نتورک مارکتینگ کردند، اصلاً بازاریابی شبکه ای یا Multilevel Marketing نبود. بلکه آن‌ها قصد داشتند به این اسم، نوعی آدم‌ربایی شبکه‌ای راه بیندازند.

 

اینجا افراد محصول خاصی را تولید و بازاریابی نمی‌کردند، بلکه فقط نقشه داشتند و پلن‌های درآمدزایی را به افراد ناآگاه می‌فروختند. طبیعی است که در چنین شرایطی بیشتر شرکت‌های شبکه‌ای ثبت نشده بودند و اصلاً محصول واقعی و حقیقی نداشتند.

 

شروع فعالیت‌های گلدکوئست در ایران

از سال ۷۹ که فعالیت‌های شرکت گلدکوئست در ایران شروع شد و این برند با فریب مردم توسعه پیدا کرد، نام‌های تجاری دیگری هم وارد میدان شدند. نقطه مشترک همۀ آن‌ها فعالیت هرمی یا پایرامید بود و همان‌طور که انتظار می‌رفت، «محصول» نقش چندانی در فعالیت‌هایشان نداشت.

 

این روند تا سال ۸۳ ادامه پیدا کرد و با بیشتر شدن اعتراضات و شکایت‌های مردمی، دولت شروع به تبلیغات منفی علیه این شرکت‌ها کرد و سعی شد ماهیت واقعی این برندها نمایان شود. اما تلاش‌های دولت در آن سال‌ها عملاً فایده‌ای نداشت.

 

بازاریابی شبکه ای در ایران

 

شروع فعالیت قانونی نتورک مارکتینگ در ایران

تا جایی که همه فهمیدند تنها راه مقابله با چنین شرکت‌هایی ایجاد یک بستر سالم، قانونی و شرعی برای فعالیت‌های بازاریابی شبکه‌ای است که واقعاً محصول محور باشند.

این‌طوری بود که اساس‌نامه‌ای در این حوزه به تصویب رسید و همۀ ایرادات اقتصادی، قانونی و شرعی نتورک مارکتینگ برطرف شد.

به این ترتیب وزارت صنعت، معدن و تجارت اعلام کرد همۀ شرکت‌هایی که تمایل به فعالیت در حوزۀ نتورک مارکتینگ دارند، باید نسبت به اخذ مجوز اقدام کنند و بعد شروع به زیرمجموعه گرفتن کنند.

 

نتیجه‌گیری

بازاریابی شبکه ای یا همان نتورک مارکتینگ نوعی ساختار فروش مدرن است که در آن افراد مستقل محصولات یک شرکت را می‌خرند و خودشان به صورت جداگانه می‌فروشند. با فروش محصولات، پورسانتی به سطوح بالاتر زنجیره‌ها می‌رسد. تاریخچه بازاریابی شبکه ای با نام Nutralite در جهان شروع شد و امروز در ایران و سراسر دنیا شرکت‌های زیادی در بستر قانونی در حال بازاریابی شبکه‌ای هستند.

 

این مطلب رو دوست داشتید؟

یک پیشنهاد ویژه

کتاب آموزش بازاریابی

didar-crm-sale-expert didar-crm-sale-expert

دیدگاهتان را بنویسید

.

  • news subscribe aside

    سه شنبه ها ساعت 9 صبح برای شما هم مقالات آموزشی رایگان ارسال کنم؟