زمان خواندن 8.5 دقیقه
گیمیفیکیشن (Gamification) با استفاده از استراتژیها و تکنیکهایی میتواند بهرهوری شرکت یا سازمان و نرخ بازگشت مشتریتان را افزایش دهد. بنابراین، اگر تیم شما استراتژی خود را بر اساس رفتارها و انتظارات مشتری پایه گذاری و اجرا کند، گیمیفیکیشن میتواند باعث افزایش نرخ بازگشت مشتری و حفظ مشتری شود.
در دنیایی که کاربران هر روز با صدها پیام تبلیغاتی بمباران میشوند، دیگر تخفیفهای ساده و کمپینهای تکراری نمیتوانند موجب وفاداری مشتریان شوند. کسبوکارهای هوشمند بهجای فشار برای فروش، تجربهای طراحی میکنند که در آن مشتری «میخواهد» برگردد، نه اینکه «مجبور» شود.
اینجاست که گیمیفیکیشن وارد میشود. گیمیفیکیشن، یک استراتژی قدرتمند برای تبدیل تعامل به وفاداری است. اما سؤال اصلی اینجاست: چگونه میتوان از آن بهدرستی استفاده کرد تا نهتنها کاربران جذب شوند، بلکه در بلندمدت نیز باقی بمانند؟ در ادامه، به بررسی این مفهوم و روشهای کاربردی آن در حفظ مشتری میپردازیم.
سادهترین تعریف گیمیفیکیشن (Gamification) را میتوان هنر استفاده از مکانیزم های بازی در فضاهایی که برای بازی طراحی نشده اند، بیان کرد. برخی مترجمان مفهوم گیمیفیکیشن را بازی سازی یا بازی کاری هم ترجمه کرده اند اما عموما برای بیان سادهتر از همان گیمیفیکیشن استفاده میشود.
گیمیفیکیشن مفهومی جدید نیست و ریشههای آن به بیش از یک قرن پیش برمیگردد. اولین نشانههای آن را میتوان در برنامههای وفاداری مثل تمبرهای پاداش در اواخر قرن ۱۹ مشاهده کرد که برای تشویق مشتریان استفاده میشدند.
در اوایل قرن ۲۰، سازمانهایی مانند پیشاهنگی با استفاده از سیستم نشان و پاداش، انگیزه و مشارکت افراد را افزایش دادند.
با ظهور بازیهای ویدئویی در دهه ۷۰ و ۹۰، مفاهیمی مانند امتیازدهی، رقابت و جدول ردهبندی بهطور گسترده محبوب شدند.
در دهههای بعد، تحقیقات علمی و مفاهیمی مانند «بازیهای جدی» نشان دادند که مکانیزمهای بازی میتوانند در آموزش، کسبوکار و افزایش مشارکت کاربران نیز مؤثر باشند.
عناصر بازی، اجزای سازنده گیمیفیکیشن هستند. در بین این اجزای بازی، امتیازات، نشانها، جدول ردهبندی، نمودار عملکرد، داستانهای جذاب، آواتار و همتیمیها هستند. طبق نظر چو، اثربخشی چارچوب اکتالیز در گیکیفیکیشن نشان میدهد که امتیازات تجربه، نشانها و شاخصهای پیشرفت میتوانند به طور معناداری میزان مشارکت و بهرهوری کاربران در برنامههای یادگیری کسبوکار را بالا میبرند.
تکنیکهای گیمیفیکیشن زیادی وجود دارند که به کمک آنها میتوانید تجربه کاربر را بهبود بخشیده و بهرهوری را بالا ببرید. برخی از این تکنیکها عبارتند از:
داستان سرایی یکی از تکنیکهای مهم گیمیفیکیشن است که شامل چالشها یا ماموریتهایی میشود. این فضایی است که در آن کاربران مرحله به مرحله کارهایی را انجام میدهند تا به هدف نهایی برسند.
ستونهای پیشرفت بین سطوح، برای با انگیزه نگه داشتن کاربران و مشارکت آنها ضروری هستند. وقتی کاربران بدانند چقدر مانده تا به هدفشان برسند و یک مرحله را رد کنند، انگیزه بیشتری خواهند داشت که سریعتر اقدام کنند.
اهداف انگیزشی به کاربران کمک میکنند باانگیزه باقی بمانند و تعامل بیشتری داشته باشند. وقتی یک کاربر به هدفی میرسد، این پاداش تا مدتها آنها را باانگیزه نگه میدارد.
برای اینکه کاربران چالشها را با موفقیت پشت سربگذارند و به سطوح بالاتر بروند، باید بدانند چه انتظاری از آنها میرود. وقتی تکنیکهای گیمیفیکیشن را برای کسب وکار اجرا میکند، مطمئن شوید که هر هدف همسو با تجربه کارکنان و مرتبط با هدف نهایی است.
جدول ردهبندی یکی از رایجترین تکنیکهای گیویفیکیشن است که افراد با عملکرد بالا در یک بازه زمانی مشخص را به ترتیب نشان میدهد.
امتیازات در واقع پاداشهایی برای انجام یک سری کارهای مشخص و رسیدن به اهداف هستند. این امتیازات کمک میکنند کاربران به سطوح جدیدی بروند.
نشانها بیانگر موفقیت کاربران و سمبل جایگاه آنها هستد. کاربران به خاطر رسیدن به موفقیتها و یک سری معیارهای خاص، نشان دریافت میکنند.
در حالی که محیط رقابتی همیشه چیز مثبتی نیست، اما میتواند یک تکنیک گیمیفیکیشن مناسب برای کسبوکارها باشد. ترویج رقابت سالم بین افراد و تیمها با اهداف قابل دستیابی، میتوانند انگیزه افراد را افزایش داده و آنها را ترغیب به مشارکت کنند.
این یک تکنیک موثر گیمیفیکیشن است که با خلق یک تجربه اجتماعی، کاربران نه تنها حس تعلق به یک اجتماع را پیدا میکنند، بلکه بهتر میتوانند به اهدافشان برسند.
گیمیفیکیشن در کسبوکار زمانی ارزشمند است که بهطور مستقیم به رفتارهای قابل اندازهگیری مشتری متصل شود. بهجای نگاه کلی، باید مشخص کنید دقیقاً میخواهید چه اقدامی از کاربر ببینید و سپس برای آن، مکانیزم بازی طراحی کنید. برای اینکه منابعتان را هدر ندهید، بهتر است از تست A/B استفاده کنید و بعد در صورت مثبت بودنِ نتیجه، آن را در سطح بزرگتر اجرا کنید.

در اولین قدم باید دقیقاً مشخص کنید که از اجرای گیمیفیکیشن چه نتیجهای میخواهید بگیرید. اگر هدف شما مبهم باشد، کل سیستم گیمیفیکیشن بیاثر خواهد شد. بنابراین هدف باید شفاف، قابل اندازهگیری و مستقیماً مرتبط با رشد کسبوکار باشد.
بعد از تعیین هدف، باید آن را به رفتارهای مشخص و قابل اندازهگیری کاربران تبدیل کنید. بهجای تمرکز روی نتیجه نهایی، مسیر رسیدن به آن را به گامهای کوچکتر تقسیم کنید؛ مثل ورود روزانه و یا کلیک روی محصولات.
در این مرحله باید تصمیم بگیرید از چه عناصر بازی برای تحریک رفتار کاربران استفاده کنید. امتیازها برای فعالیتهای ساده، سطحبندی برای ایجاد حس پیشرفت، نشانها برای نمایش دستاوردها و چالشها برای افزایش هیجان، از رایجترین ابزارها هستند.
پاداشها باید بهگونهای طراحی شوند که هم برای کاربر ارزشمند باشند و هم برای کسبوکار مقرونبهصرفه. مهمترین نکته این است که پاداشها سریع و قابل دسترس باشند تا انگیزه اولیه را ایجاد کنند.
یکی از مهمترین اهداف گیمیفیکیشن، بازگرداندن کاربر است. برای این کار باید مکانیزمهایی طراحی کنید که کاربران را به بازگشت مداوم ترغیب کند، مثل ماموریتهای روزانه.
در نهایت، بدون تحلیل دادهها نمیتوان فهمید گیمیفیکیشن چقدر موفق بوده است. باید شاخصهایی مانند نرخ بازگشت مشتری، نرخ تبدیل، میزان تعامل و تعداد خرید مجدد را بررسی کنید.
مهمترین مزایای گیمیفیکیشن در متنهای مختلف عبارت است از:
گیمیفیکیشن با فعالتر کردن، لذتبخشکردن و جذاب کردن کارها و پاداش دادن، تعامل و ماشکرت کاربران را افزایش میدهد.
سیستمهای بازی، با انگیزه دادن، حلقههای بازخورد مثبت و ایجاد حس پیشرفت، فرد را به سمت رفتارهای مطلوب هدایت میکنند.
گیمیفیکیشن در بخش آموزش موجب میشود تجربه یادگیری، جذابتر و تاثیرگذارتر شود. تعامل و مشارکت دانش آموزان را هم بالا میبرد.
گیمیفیکیشن یک ابزار همکاری تیمی موثر است که به واسطه ویژگیهایی مثل جدول رده بندی، چالشهای چندبازیکنه و انجمنها، تعامل اجتماعی و همکاری را ترویج میدهد.
گیمیفیکیشن میتواند به ترویج رقابت دوستانه کمک کند که در توسعه مهارتهای نرم، به افراد و تیمها کمک میکند.
با ترکیب گیمیفیکیشن در کمپینهای بازاریابی و برنامههای وفاداری میتوانید وفاداری مشتریان و برند را افزایش داده و رضایت مشتریان را بهبود ببخشید.
گیمیفیکیشن امکان گرفتن بازخورد واقعی درباره عملکرد را میدهد. اگر فردی کار اشتباهی انجام دهد، نوعی بازخورد دریافت میکند که کمک میکند اشتباهش را تصحیح کند.
استراتژی بازاریابی شما باید پاسخگوی گروه متنوعی از شرکت کنندگان باشد. مخاطبان خود را درک کنید تا کمپینهایی ایجاد کنید که مورد توجه خریداران قرار گیرند. تکنیکهای گیمیفیکیشن را متناسب با رفتارهای مشتریانتان ارائه دهید.
در طراحی گیمیفیکیشن از ساختار پاداش استفاده میکنند. چندین ساختار برای پاداش وجود دارد که ما اینجا سه نوع مختلف را بررسی میکنیم:
سیستم امتیاز یک برنامه وفادارسازی متداول است. مشتریان براساس رفتارهای خود امتیاز کسب میکنند که بدست آوردن این امتیازها به معنای پاداش است.

هر چه امتیازاتی که مشتری کسب میکند بالاتر میرود تمایل او برای هزینه کردن بیشتر میشود. با این حال، آنچه واقعاً اهمیت دارد، سهولت فرآیند بازخرید و جوایز موجود است. شرکتها تمایل دارند سیستم امتیازات را با وضع قوانین فریبکارانه برای بازخرید جوایز مشتری یا اصلاح کامل شرایط، پیچیده کنند.
این روش مستلزم آن است که شرکت کنندگان به سطوح خاصی از موفقیت دست یابند. بعد از اینکه شرکت کنندگان مجموعهای از اقدامات یا وظایف را انجام دادند، میتوانند به مزایای تعریف شده دسترسی پیدا کنند.
بعضی از کسب و کارها این روش را با سیستم طبقه بندی ترکیب میکنند. به این ترتیب، هر سطح بدست آمده پاداش بیشتری برای مشارکت بیشتر به مشتریان ارائه میدهد. ساختار ترکیبی مانند این، برای کسب و کارهای گران قیمتتر مانند شرکتهای هواپیمایی و هتلداری مناسب است.
مردم رقابت سالم را دوست دارند. به مشتریان اجازه دهید در مقابل یکدیگر به رقابت بپردازند و دارای یک جدول رده بندی با امتیازات روزانه باشند. Autodesk ، یک شرکت طراحی سه بعدی، مهندسی و نرم افزارهای سرگرمی، این استراتژی را برای افزایش استفاده در دوره آزمایشی محصول 3ds max پیاده سازی کرده بود. آنها کشف کردند که کاربران آزمایشی در صورت استفاده حداقل سه بار از نرم افزار آزمایشی، به مشتری تبدیل میشوند.

یک رویکرد دیجیتالی میتواند به شخصیسازی، چرخش سریعتر و مدیریت کارآمد کسب و کارها منجر شود.
با جوایز دیجیتالی، مشتریان میتوانند بلافاصله جوایز خود را دریافت کنند. دیگر ذخیره کوپن و ارسال آنها از طریق نامه پستی انجام نمیشود. ارائه دهندگان خدمات پاداش دیجیتال، کالاهای آنلاین را با مارکهای مختلف، شیوههای ارزشی متفاوت و ارزهای محلی ارائه میدهند. شرکتها همچنین میتوانند موجودی کالا را در زمان واقعی مدیریت کنند.
در اینجا به مثالهایی عالی اشاره میکنیم:
استارباکس با استفاده از بازی کاری (Gamification) تجربه ای منحصر به فرد برای مشتریانی که از نوشیدنیهای کافئین دار استفاده میکنند، ایجاد میکند. این شرکت قهوه آمریکایی، برای لذت بخش تر کردن پرداختها از فناوری تلفن همراه برای پرداخت هزینه استفاده میکند.

مشتریان میتوانند با اپلیکیشن تلفن همراه استارباکس، نوشیدنی سفارش دهند و هزینه را از همان طریق پرداخت کنند. استارباکس دوست دارد رفتار مشتریان را تشویق کند و آنها را از طریق بازدیدهای متعدد از فروشگاه، تشویق به ارتباط با برند استارباکس کند. مثلا به خریداران صبحگاهی، در صورت مراجعه مجدد در بعد از ظهر، یک نوشیدنی سرد Grande تخفیف می دهد.
شرکت کفش Kuru با کمک گیمیفیکیشن مشتریان خود را تشویق میکند تا محصولاتشان را از طریق شبکههای اجتماعی به اشتراک بگذارند. هر بار که مشتری از طریق فیس بوک، توییتر یا Pinterest، عکس محصولات را به اشتراک میگذارد، 25 امتیاز میگیرد.
این نوع اشتراک گذاری، باعث افزایش مواجهه افراد با نام تجاری میشود که سبب ایجاد اعتماد بیشتر نسبت به تبلیغات آنلاین معمولی میشود چرا که این پیشنهاد از طرف یک دوست و نه یک شرکت ارائه شده است. این فروشگاه آنلاین کفش، همچنین از برنامه وفاداری به عنوان راهی برای ایجاد رابطه با مشتری یا مشتری آینده خود استفاده میکند و مشتریان فعلی را تشویق میکند که پس از خرید نظرات خود را اعلام کنند.

خریداران Kuru هنگامی که نظر صادقانه ای درباره محصولات و تجربه خرید میدهند، امتیاز میگیرند. و این شرکت از این اقدام دو برابر سود میبرد: بازخورد صادقانه در مورد کالاهای موجود و ارائه مدرک اجتماعی برای افزایش مشتریان بالقوه.
جوایزی که نیاز به زمان طولانی دارند تعامل مشتری را برنمیانگیزند. مشابه نمونه فست فود ساب وی؛ با خرید ۹ بلیت یکی رایگان دریافت کنید! گرفتن این جایزه زمان زیادی نیاز دارد. در طراحی گیمیفیکیشن خریداران را با جوایز کوچک و سریع درگیر کنید و به آنها اجازه دهید در بازدید دوم یا سوم از فروشگاه جوایز را دریافت کنند. مثلا این مدل را امتحان کنید: «در بازدید دوم خود، یک بسته کوچک سیب زمینی سرخ کرده دریافت کنید.»
در برنامههای وفاداری، چیزی فراتر از تخفیف خدمات خود ارائه دهید. امیلی کالینز، تحلیلگر فارستر، میگوید:
وفاداری آنگونه که امروز میشناسیم، فقط با امتیاز و تخفیف کافی نیست.
برای برخی از برندها، تخفیف دادن ارزش خدمات را کاهش میدهد و شما ناخواسته به خریداران یاد میدهید که خدمات شما ارزش قیمت کامل را ندارند. به جای تخفیف، به خرید مشتری پاداش دهید. به عنوان مثال ، با یک خرید، 1 محصول رایگان دریافت کنید. جوایز ارائه شده باید در راستای استراتژی کلی برند شما باشد. به عنوان نمونه استارباکس، قادر است مردم را به طور منظم به فروشگاههای خود بکشاند.

وفاداری عاطفی خریداران خود را تحریک کنید. مایکل همزی، رئیس بازاریابی کوبی میگوید، روابطی را که برای تجارت شما مهم است ارزیابی کنید و یک برنامه پاداش طراحی کنید که این مشتریان را پرورش دهد.
طراحی گیمیفیکیشن موثر مستلزم درک کامل مشتریان، اهداف و معیارهای کسبوکار است. برای شروع، مشتریان را بر اساس معیارهای جمعیت شناسی، روانشناختی، رفتار و نیازهایشان بخشبندی کنید. ببینید چه چیزی به آنها انگیزه میدهد و چالشها و مشکلاتشان چیست. از طریق نظرسنجی، مصاحبه، تحلیل و بازخورد گرفتن، اطلاعات جمعآوری کنید. اهداف و نتایج مطلوب برای استراتژی حفظ مشتری را مشخص کنید. KPIهایی را انتخاب کنید که در راستای اهداف کسبوکار بوده و عملکرد حفظ مشتری را منعکس کنند. سپس این معیارها را به طور منظم ردیابی و تجزیهوتحلیل کنید و بر آن اساس، استراتژی خود را تنظیم کنیم. عناصر مختلف گیمیفیکیشن را آزمایش کرده و ترکیبهای مختلف را امتحان کنید. همچنین میتوانید از آزمون A/B استفاده کنید و از بازخوردهای مشتریان برای ارزیابی و بهینهسازی استراتژی خود بهره ببرید. استراتژی را به روز و مرتبط نگه دارید و هر از چند گاهی عناصر جدیدی به آن اضافه کنید.
گیمیفیکیشن در عین حال که تاثیر زیادی در وفاداری مشتریان دارد، اگر درست اجرا نشود، فقط هدر دادنِ منابع و هزینههاست. رایجترین اشتباهات در اجرای گیمیفیکیشن عبارت است از:
خیلی از کسبوکارها فکر میکنند گیمیفیکیشن یعنی فقط دادن امتیاز یا جایزه. در حالی که بدون تجربه جذاب و هدف مشخص، این کار خیلی زود برای کاربر تکراری میشود.
اگر قوانین، امتیازها یا نحوه دریافت پاداش پیچیده باشد، کاربران گیج شده و سریع خارج میشوند.
اگر کاربر برای گرفتن جایزه باید زمان زیادی صبر کند، انگیزهاش را از دست میدهد. پاداشهای کوچک و سریع معمولاً مؤثرترند.
اگر ندانید دقیقاً میخواهید چه رفتاری را تغییر دهید (مثلاً افزایش خرید یا تعامل)، گیمیفیکیشن بیاثر خواهد بود.
یک سیستم واحد برای همه کاربران جواب نمیدهد. بیتوجهی به نیازها و انگیزههای مختلف کاربران، باعث شکست میشود.
اگر چالشها و پاداشها تکراری شوند، کاربران خسته میشوند و تعامل کاهش مییابد.
رقابت اگر بیش از حد باشد، ممکن است کاربران ضعیفتر را دلسرد کند. باید تعادل بین رقابت و همکاری حفظ شود.
اگر فقط تخفیف بدهید، ارزش برند کاهش پیدا میکند و کاربران فقط برای تخفیف برمیگردند، نه وفاداری واقعی.
کاربران باید سریع بفهمند که عملکردشان چه نتیجهای داشته است. نبود بازخورد، انگیزه را کاهش میدهد.
گیمیفیکیشن یک ابزار قدرتمند است، اما برای همه کسبوکارها به یک اندازه مؤثر نیست. قبل از اجرای آن، باید بررسی کنید که آیا این رویکرد با مدل کسبوکار، نوع مخاطب و اهداف شما همخوانی دارد یا نه.
اولین نکته، شناخت رفتار مشتریان است. اگر کاربران شما تعاملمحور هستند (مثلاً در اپلیکیشنها، فروشگاههای آنلاین یا پلتفرمهای آموزشی)، گیمیفیکیشن میتواند بهخوبی آنها را درگیر کند. اما اگر خریدها کاملاً هدفمند و سریع انجام میشوند (مثل خدمات اضطراری)، ممکن است تأثیر آن محدود باشد.
نکته دوم، وجود تعامل مداوم با مشتری است. گیمیفیکیشن زمانی بهترین نتیجه را میدهد که کاربران بارها به شما مراجعه کنند. اگر کسبوکار شما ارتباط بلندمدت با مشتری دارد (مثل اشتراکها، باشگاه مشتریان یا خدمات دیجیتال) این روش میتواند نرخ بازگشت را به شکل قابلتوجهی افزایش دهد.
سومین عامل، توانایی طراحی تجربه جذاب است. گیمیفیکیشن فقط اضافه کردن امتیاز و نشان نیست؛ بلکه نیاز به طراحی دقیق مسیر کاربر، پاداشهای هوشمند و تجربهای لذتبخش دارد. اگر این طراحی بهدرستی انجام نشود، حتی میتواند نتیجه معکوس داشته باشد.
همچنین باید به هزینه و منابع توجه کنید. اجرای موفق گیمیفیکیشن نیازمند زمان، ابزار و تحلیل داده است. بنابراین بهتر است قبل از اجرای کامل، آن را در مقیاس کوچک آزمایش کنید.
در نهایت، اگر کسبوکار شما سه ویژگی تعامل مداوم با مشتری، امکان ایجاد انگیزه و رقابت و توانایی ارائه پاداش و بازخورد سریع را داشته باشد، گیمیفیکیشن میتواند به یک مزیت رقابتی جدی برای شما تبدیل شود.
گیمیفیکیشن دیگر یک ابزار تزئینی یا صرفاً سرگرمکننده نیست؛ بلکه به یکی از رویکردهای استراتژیک در طراحی تجربه مشتری تبدیل شده است. گیمیفیکیشن اگر بهدرستی و بر اساس شناخت رفتار مشتری طراحی شود، میتواند به ابزاری مؤثر برای افزایش تعامل و وفاداری تبدیل شود. این رویکرد زمانی موفق است که فراتر از امتیاز و پاداش سطحی، تجربهای معنادار و انگیزهبخش برای کاربر ایجاد کند.
در نهایت، گیمیفیکیشن یک سرمایهگذاری بلندمدت است؛ روشی برای ساختن رابطهای ماندگار با مشتری. استفاده از گیمیفیکیشن در کنار یک نرم افزار CRM موثر میتواند رشد چشمگیری در افزایش فروش و موفقیت کسبوکارتان ایفا کند. برای اطلاعات بیشتر درباره CRM، لطفا مقاله CRM چیست را بخوانید.
گیمیفیکیشن چیست؟
گیمیفیکیشن هنر استفاده از مکانیزم های بازی در فضاهایی که برای بازی طراحی نشده است.
ساختارهای پاداش در گیمیفیکیشن کدام است؟
امتیازات، دستاورد و رقابت

متاسفانه مطالبی که نوشتید کاملا غیر علمی و دربرخی قسمت ها اشتباه هست. پیشنهاد میکنم اصلاح کنید و از افراد مطلع و سایر سایت ها کمک بگیرید. حتی در بحث تعریف و تاریخچه هم اشتباه هست
سلام اقای بدیعی
ممنون از شما بابت اینکه اشتباهاتمون رو میگید تا اصلاحشون کنیم. همیشه نظراتتون رو برامون بنویسید.
حتما در سریعترین حالت ممکن صحت مطالب رو بررسی میکنیم و خیلی زود در صورت لزوم اصلاح میشن.